KİTAP: 21. Yüzyıda Bartır

M.A.R.K.A. Reklam Ajansının bartır konusunda hazırladığı ama yayınlanmamış bir reklam çalışmasıdır.

21. YÜZYILDA BARTIR

* Türk Dil Kurumu 2005 yılında İngilizce kökenli “Barter” kelimesinin Türkiye’de “Bartır” olarak kullanılmasını uygun görmüştür.

Bu Kitap 2005 yılında KOBİT A.Ş. tarafından bartır ticaretini tanıtmak amacıyla yayınlanmış ve ücretsiz olarak dağıtılmıştır. (Celal Gürsoy)

 Önsöz

1997 yılında yayımlanan “BarteRing El Kitabı” ile başlayan yazarlık hayatım 2000 yılında “BarteRing 2. Kitap” ve 2003  yılında yayımlanan “BarteRing El Kitabı 2003” ile devam etmişti.

Bu kitaplar 250’den fazla kez üniversitelerde diploma tezi olarak işlendi. Bu yıllar içinde gazete ve mecmualarda da birçok makale ve yorumum yayınlandı. Aradan geçen birkaç yıl içinde dünya ekonomisinin hızla değişmesi, ülkelerden bile daha büyük güce sahip olan dev firmaların piyasalara girmesi, globalleşme, tekelleşme, batan bankalar, kaybolan güven, yakın çevremizdeki savaşlar, Amerika’nın bütçesindeki büyük açıklar, Avrupa Birliği’nin en kuvvetli ülkesi Almanya’daki 5 milyondan fazla işsizin yarattığı anarşi gibi faktörler ülkemizde de bazı öngörülemeyen değişikliklere sebep oldu. İyi veya kötü bütün bu değişikler içinde yapısını değiştirmeyen, olumsuzluklardan etkilenmeyen ve kendini yenileyerek bütün dünyada hiç aksatmadan yılda %20 büyüme gösteren tek sistem bartır ticareti oldu. İsviçre’de, Amerika’da hatta Avustralya’daki bartır organizasyonları her yıl onbinlerce yeni firmanın katılımıyla güçlerini büyüttüler ve milyarlarca dolarlık takas ticaretine aracı oldular. Ülkemizde bu alanda son günlerde yapılan en önemli hareket abonelerinin ve bayilerinin katılımıyla kurulan KOBİT A.Ş. oldu. Kuruluş amacı ve hedefleriyle ilk defa bir Türk bartır organizasyonu KOBİ’lerin katılımı ile dünya liderliğini hedeflemiş olarak faaliyete geçti. Ülkemizin coğrafi durumunu dikkate alırsanız dünya liderliği kavramının çok hayali bir kavram olmadığını kabul edersiniz. Türki Cumhuriyetler, Rusya, Karadeniz Ülkeleri, Güneydoğu komşularımız, AB’ye yeni girmiş olan batı komşularımızla yapılması gereken ticaretimizin ne kadar az bir bölümünü gerçekleştirmekte olduğumuzu hepimiz kabul etmek zorundayız. Türk iş adamının gereken ticari büyüklüklere ulaşabilmesi için hiç kimsenin yardımına muhtaç olmadığını düşünüyorum. Aşağıdaki satırlar bu düşünce ve motivasyonla yazılmıştır. Bana göre bu ülkenin iş adamları için tecrübelerin ve bilginin paylaşılma zamanıdır, hem de çok hızlı bir şekilde. Bunun için bartır sistemini yıllardır kullanan KOBİ’ler ortak bir çatı altında birleşerek KOBİT A.Ş. olarak yola çıktılar. Neleri hedeflediklerini ve bunu nasıl yapmak istediklerini küçük büyük, bütün iş adamlarının dikkatine sunarım. Kitaba başlarken 1. kitaptan bir alıntıyla başladım, orta sayfalarda bartır felsefesinin hiç değişmeyen gerekli temalarını 2. ve 3. kitaptan bazı alıntıları güncelleyerek geçtim, kitabın genelinde yer alan yeniliklere ve hedeflerin büyüklüğüne sizin de inanıp takas ticareti içinde yer alacağınızı ümit ediyorum.

Celal Gürsoy

Başlangıç

 

“21. Yüzyılda Bartır” kitabına başlarken 1997 yılında yayımlanmış olan ilk “Barter El Kitabı”mın başlangıç paragrafını aldım. Arada geçen yıllar içinde bartır felsefesini bundan daha iyi tarif eden başka bir senaryoya rastlamadım:

Her şey taş devrinde mağarasının önünde oturan bir insanla başladı. Yandaki mağarada oturanın elindeki bir şey dikkatini çekmişti. “Ondan bende de olsa” diye düşündü.

Tam ihtiyacı olan bir şeye benziyordu. (Böylece bartır ticaretinin birinci prensibi “talep” doğmuş oldu). Ona sahip olabilmek için ne yapması gerektiğini düşündü. Yapılabilecek tek şey kendisinde olan ve komşusunun hoşuna gidebileceği bir başka şeyle takas edebilmekti. Ama komşusu ilk bakışta bu takasa pek sıcak bakmadı. Anlaşılan elindeki şeyin daha kıymetli olduğunu düşünmekteydi. Bartır ticaretinin ikinci önemli prensibi de böyle doğdu: Satışa arz edilen ürünün gerçek değeri. (Arz eden taraf, malını değerinin altında vermek zorunda kalmayacaktı). Sonunda arzla talep dengelendi ve takas gerçekleşti. Her iki taraf da hayatından memnundu. Bartır ticaretinin üçüncü ve en önemli prensibi de böylece gerçekleşmiş oldu. “Memnuniyet ve güven”. Para denilen canavar icat edilinceye kadar da bu saf ve aldatması, hilesi olmayan ticaret sistemi devam etti.  Paranın icadını en son toprakla uğraşan insanlar fark ettiler. O güne kadar çiftçiler topraktan elde ettikleri ürünü şehre götürüp ihtiyacı olan mallarla birebir takas etmeye alışmışlardı. Şimdi ürünlerini paraya karşılık verip, elde ettikleri paralarla ihtiyaçları olan malları almaları gerekiyordu. Çiftçi birebir takas yaptığı günlere göre eline daha az mal geçtiğini fark etti. Çünkü araya paranın değeri sıkışmıştı. Arz talep dengesini bozan ve maliyetin artmasına sebep paranın kendisiydi.

Uzun yıllar boyunca üretilen malların çeşitlerinin artması, yeni modellerin ve markaların çıkmasıyla birebir takas giderek güçleşmeye başladı. İlk başlarda insanoğlu pek şikayet etmedi. Hatta para sayesinde alışveriş kolaylaşmış gibi göründü. 1930’lu yıllarla birlikte dünyada ortaya çıkan mali kriz birçok kişiyi, kuruluşu hatta ülkeyi öylesine hazırlıksız yakaladı ki firmalar iflas ettiler, insanlar çaresizlik içinde hayatlarına son verdiler. İşte tam bu sıralarda Amerika ve İsviçre’de birbirinden bağımsız olarak bazı önemli finans adamları aynı soruyu paylaşmaktaydılar: “Bir krizin gelişi neden önceden anlaşılamıyordu?” Dünyadaki insan nüfusunda ani ve aşırı bir artış olmamıştı. İmal edilen mallar herkese yetecek kadardı. Krizi atlatmanın çaresi neydi? Yoksa gene dünyanın çeşitli yerlerinde suni olarak yaratılmış savaşlar mı olmalıydı? Bütün bunların sebebi sadece paranın kendisi olabilirdi

Bu arada insanlar paranın sahtesini basarken para da insanların sahtelerini yaratmaya başladı.

O günden sonraki yakın tarihi ve bugüne kadar olup bitenleri hepimiz birlikte yaşadık. Ekonomi gündeminin arasında farkına varmadan yaşantımızın içine tekrardan giren bartır finansmanını da şu veya bu şekilde kullanmaya başladık ve paranın kullanımını azaltmaya çalıştık.

Bartır’ın Tanımı ve Tarihçesi

 

“Barter” kelimesi İngilizce kökenlidir ve mal veya hizmetin takası (trampa edilmesi) anlamına gelmektedir. Taş devrinden beri uygulanarak günümüze kadar gelen tek ticaret ve finansman metodu olarak bilinmektedir. O devirlerde bir mala ihtiyacı olan insan, bu talebine karşılık verebilecek arzı olan başka bir insanla birebir trampa yapardı. Yani birinci adım olarak önce bir talep ortaya çıkar ve bunu ikinci adım olan ona uygun bir arz bulunması izlerdi.

Bu ilk adımların sırası esasta bartır ticaretinin ana fikrini oluşturur. Sıra kesinlikle “1- talep” ve “2- arz” şeklindedir. Talep yoksa arz geçersizdir. Bir başka ifade ile: takas işleminde alacak bir şey bulamazsanız hiçbir şey vermezsiniz.

Talep” ihtiyaçtan doğmaktadır. Ne büyüklükte olduğu ve değeri alıcı tarafından çok iyi bilinmektedir.

Arz” ise talebin büyüklüğüne göre değişen bir değere sahiptir. Bu değeri belirleyen malın sahibidir. “Arz” sahibi (satıcı) tarafından biçilen bu değer talebe göre değişebilir. Alıcı tarafın “önemli büyük talebine” veya “önemsiz küçük talebine” göre değişebilen “arz değeri” satın alan tarafından kabul edilirse anlaşma yapılır.  Mallar takas edilir ve bartır işlemi tamamlanır.

Bartır ticaretinin mükemmel olmasının sebebi ürünü alan tarafın para vermeden mal veya hizmet alabilmesi, satanın da para karşılığı satmakta zorlandığı malını (stok veya atıl kapasitesini) bu yolla kolayca piyasaya sürebilmesi ve değerini düşürmeden satabilmesidir. Bartır organizasyonlarının bilgi bankalarında biriken güncel satın alım talepleri sayesinde firmalar ellerinde stok veya atıl kapasite olmasa dahi yeni müşterilere ulaşma kolaylığı yaşamaktadırlar. Bilginin hızla el değiştirmesini kontrol altında tutan, kategorize ederek abonelerini sürekli olarak aktüel bilgi akışının içinde tutan bartır organizasyonları günümüzde ticaretin başlangıç noktası haline gelmiştir.

İnsanoğlu taş devrinden bugüne kadar değişen devrelerde paranın varlığına rağmen takas ticaretini devam ettirmiş ve en eski metot olan bilateral (iki istasyonlu) birebir bartır zamanımıza kadar süregelmiştir.

 

Eski Zamanlardan Kalan “BILATERAL” (İki İstasyonlu) Bartır

Zamanla mal ve hizmetlerin rekabet ortamında çoğalması, çok şekilli, renkli ve sınıflı hale gelmesi ile birebir takas neredeyse imkansız bir hale gelmiştir. Küçük ve orta büyüklükteki talepler tam uygunluktaki arzları bulmakta zorlanırken ancak büyük talepler ve arzlar takas edilmeye başlanmıştır. Günümüze kadar gelen “bilateral” takasa örnek olarak ülkeler arası petrol-tahıl-teknoloji-silah takaslarını gösterebiliriz. Küçük ve orta boy işletmeler arasında ise bartır finansmanının getirdiği parasız satın alım özelliği ön plana çıkmış ve özellikle inşaat, otomotiv, turizm ve reklam sektörlerinde kendini göstermiştir.

İnşaat malzemesi fiyatlarının kontrol dışı artışlarına karşılık müteahhitler kat karşılığı malzeme talep etmeye başlamıştır.

Böylece malzemenin artan değerini inşa ettiği binanın artan değeri ile dengeleme şansını yakalamıştır. Ayrıca bu finansman, faiz yükü olmadan ve komisyon ödenmeden gerçekleşmiştir. Demek oluyor ki fiyatlar hiçbir vakit suni olarak şişirilmeyecek, gerçek değerlerinde kalacaktır.

Otomotiv sektöründe mevsimine göre satışlarda yavaşlama yaşandıkça gazetelerde “eski arabayla takas edilir” ilanları görülmeye başlandığına dikkatinizi çekerim. Mevsimine, modeline veya teknik özelliklerine göre nakit olarak satışı en zor olan arabalar takasla satılabilmektedir. Pratikte takas işlemi öncesinde hesaplar yapılırken bütün faiz ve komisyonlar çıkartılmaktadır. Takas konseptinin başarısı hesaplarda gizlidir.

Reklamcılık  sektöründe de medya, işine yarayan veya kolayca paraya çevirebileceği mallar karşılığında hizmet satmayı kabul etmiştir. Bu işlemler bugün dahi çok miktarda yapılmaktadır. Bazı medya kuruluşları yayınladıkları reklamlar karşılığında aldıkları malları değerlendirebilmek için bartır organizasyonları kurmuşlardır. Daha sonra bartır deposunda biriken malların satışının çok kolay olmadığını, bu işin bilgi ve tecrübe gerektiren apayrı bir konsept olduğunu anlayıp gerçek bartır organizasyonları ile işbirliğine gitmişlerdir. Batı dünyasının reklamcılık sektöründe yıllar önce yaşadığı bir evrimi biz şimdi yaşamaktayız.

Turizm sektöründe hizmet sunan işletmeler, atıl kapasitelerini bartır organizasyonları aracılığı ile abone firmaların hizmetine sunmakta, biriktirdiği bartır paraların ile sistemden her türlü ihtiyaçlarını temin edebilmektedirler. Sistem bütün dünyadaki bartır organizasyonları ile entegre olarak kullanılabilmektedir. Oteller, oda ve toplantı salonu gibi bütün hizmetlerini bartırla abonelere satmakta, biriktirdikleri takas değeri ile badana boya yapmaktan havluları, perdeleri yenilemeye kadar hemen her türlü taleplerini ortak bartır bilgi havuzundan karşılamaktadırlar. Günümüzde Türkiye’deki bir turistik tesis, işletme giderlerinin %80’ini takas organizasyonu aracılığı ile karşılayabilmektedir.

Görüldüğü gibi bartır artık eski basit ve tek yönlü özelliğini kaybetmiş, günün şartları ve teknolojik olanakları yardımıyla hem firmaların satın alım elemanları için bilgi kaynağı, hem de mükemmel bir pazarlama metodu haline gelmiştir.

Modern Ticaret Ortamında “MULTILATERAL” (Çok İstasyonlu) Bartır

İnsanoğlu kontrol edilemez bir halde artan mal ve hizmet çeşitlerini uygun şartlarla takas edebilmek için yüzyıllar boyu bilgisayarların gelişmesini beklemek zorunda kalmıştır. İsviçre ve Amerika’da kurulan bartır organizasyonları ilk önceleri büyük firmaların ve devletlerin hizmetinde kullanılmış daha sonraları kişisel bilgisayarların gelişmesiyle küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin kullanımına açılmıştır. Barter-Club’ler kurularak üyeler kaydedilmiş ve nakit kullanmadan ticaret yapmak isteyen kuruluşlar arasında takas işlemleri başlamıştır.

Bu sistemde bartır organizasyonu bir ürün havuzu teşkil etmekte ve abone firmalar bu havuza borçlanarak mal veya hizmet almakta, borçlarını da kendi mal veya hizmetlerini sunarak ödemektedirler.

Hemen anlaşılacağı gibi firmalar birbirlerinden direk alım yapmakta ancak sisteme borçlanmaktadırlar. Böylece satan tarafın alacağı bartır organizasyonu tarafından garanti altına alınmakta ve daha da iyisi, bilateral sistemde olduğu gibi malı satan taraf karşısındaki firmanın malını almak zorunda kalmadan ihtiyacı olan ürünü ortak bartır havuzundan almak hürriyetine sahip olmaktadır.

Neticede eski devirlerde olduğu gibi temiz ve net olarak ihtiyaca (yani “talebe”) karşılık veren bartır sistemi multilateral (çok istasyonlu) olarak ortaya çıkmaktadır. Bu sistemde para kullanılmadığından faiz de söz konusu olmamaktadır, böylece bartır finansmanı bugün dünyada kullanılan en ucuz ve rakipsiz finansman şekli haline gelmiştir.

Örnek bir 3’lü takas ticareti

Mali danışmanlık bürosunun bilgisayar talebi vardır.  Takas yoluyla almak istedikleri bilgisayarların özelliklerini bartır danışmanına iletirler.

Problem: Abone bilgisayar firmalar arasından hiçbiri bilgisayarlarını %100 bartırla verip karşılık olarak mali danışmanlık hizmeti almak istemez.

Çözüm: Bartır organizasyonuna abone olan bilgisayar firmalarından biri bilgisayar karşılığında 2. el ticari araç almayı düşünebileceklerini belirtir.

Bilgi: Bartır organizasyonunun danışmanlığını yaptığı otomotiv firmalarından birinin elinde bilgisayar firmasının talebine uyan tipte bir araç bulunmaktadır. Karşılığında mali danışmanlık hizmeti almayı uygun bulmaktadırlar.

Problem: Aracın fiyatı bilgisayarların fiyatının çok üstündedir.

Çözüm: Hesaplamalar sonunda araç %40 bartır, %60 nakit ile bilgisayar firmasına satılır. Otomotiv firması %40 bartır kısmının karşılığını mali danışmanlık hizmeti olarak alacaktır.

Netice: Bilgisayar firması aracını alır. Bartır hesabındaki borcunu muhasebeciye bilgisayarlarını vererek öder. Böylece mal ve hizmetlerden oluşan ticaret üçgeni tamamlanmış olacaktır.

Bartır organizasyonlarının bünyesinde, hem web sayfalarında e-Takas yoluyla, hem de KOBİT Mağazaları’nda her gün buna benzer üçgenler, dörtgenler, “çokgenler” kurulmakta ve problemler çözülmektedir.

 

Dünyada “Bartır”

Dünya Ticaret Organizasyonu (The World Trade Organization) başkanı Supachai Panitchpakdi’nin 2004 yılı başındaki açıklamasına göre geçen yıl organizasyona bağlı 146 üye ülkenin gerçekleştirdiği toplam ticaret 8 trilyon doları aşmıştır. Bunun 1,2 trilyon dolarlık bölümü bu ülkelerdeki bartır organizasyonlarına kayıtlı firmalar arasında takas ticareti şeklinde olmuştur. Bu rakamın içinde ülkelerin birebir olarak gerçekleştirdikleri (petrole karşı silah, madene karşı gıda maddesi gibi) büyük takas aksiyonları yer almamaktadır. Ayrıca holdinglerin firmalarının arasında stokların yer değiştirmesi şeklinde gerçekleşen takas (mahsup) hareketleri de görülmemektedir. Bütün bunlar eklenince dünya ticaretinin yarıdan fazlasının nakit para olmadan döndüğü anlaşılmaktadır.

Bartır ticaretinin ilk olarak dikkati çektiği 80’li yıllarda The Business Trend Analysts’in yaptığı araştırmada dünya ticaretinin %40’ının takas sistemi ile yapıldığı tespit edilmişti. O yıllarda Amerika’da yaklaşık 460 takas organizasyonu, tahminen 500.000 üye firma ile senede 300 milyar dolarlık iç ve dış takas ticareti yapmaktaydı. The Int. Ass. of Trade Exchange (IATE)’nin verdiği raporda takas ticaretinin Amerika’da senede %16’lık bir artış gösterdiği belirtilmiştir. 1989 yılında Aralık ayında yayınlanan “The Economist” mecmuası, 2000’li yılların başında dünya ticaretinin %50’sinin takas sistemiyle yapılacağını iddia etmekteydi.

Bugün dünya ticaretinin kayıtlı ve kayıtsız büyüklüklerinin toplamının bu rakamların üzerine çıktığı tahmin edilmektedir. İsviçre’de WIR takas organizasyonu 1934’de kurulmuş ve sadece iç pazara hizmet vermeyi planlamıştı. Bugün yaklaşık 77.000 üyesi bulunmaktadır. İsviçre’de daha çok inşaat sektöründe ve iç piyasada popüler olan takas ticareti 2003 yılında sadece bir yıl içinde 10.000 yeni firmanın sisteme katılmasıyla büyümesini devam ettirmiş ve toplam 2,2 milyar Frank’lık yıllık ciroya ulaşmıştır.

Almanya’da ilk takas organizasyonu 1983’de Hamburg’da kurulmuş, Avusturya’da ise ilk takas firması 1984’de Viyana’da faaliyete geçmiştir.

Dünya çapındaki önemli takas organizasyonlarından biri de merkezi Avustralya’da olan 55.000 üyeli Barter Card’dır. 2003 yılı cirosu 1,5 milyar USD, 2004 yılı cirosu 3 milyar USD olarak gerçekleşmiştir. Bir yılda ortaya çıkan ciro artışına dikkatinizi çekerim. Barter Card organizasyonu 15 ülkede hizmet vermekte ve ayda 1000 firmayı sistemlerine dahil etmektedirler.

Ülkemizde takas ticareti cirosu henüz batı dünyasındaki benzerlerinin altında olmakla beraber çok yakın gelecekte büyük miktarlarda ürünlerin el değiştirmesi beklenmektedir.

Türkiye’de Ticaret Odası’na kayıtlı ilk takas organizasyonu 29 Mayıs 1995 tarihinde kurulan EG-BarteRing Ltd. Şti.’dir. Bugün ülkemizdeki en büyük bartır organizasyonu KOBİT A.Ş.’dir. KOBİT’in bir özelliği de tamamen bartır sistemine abone olan firmaların ve bölge bayilerinin sermaye katılımları ile kurulmuş olması ve yönetilmesidir. Böylece Türkiye’de ilk defa KOBİ’ler bir beraberlik içinde güç oluşturarak ortak olmuş ve bir takas organizasyonu kurmuşlardır.

Bartır Sisteminin Yapısı

Sistemin işleyiş mekanizmasını birbirini tamamlayıcı olarak çalışan iki eleman; “bilgi iletişimi” ve “bartır hesabı” oluşturmaktadır. Örnek olarak KOBİT A.Ş. konsepti alınmıştır.

1. Bilgi İletişimi:

KOBİT bilgisayar sistemi, bartır sistemine abone olan firmaların aktüel satın alım taleplerini gene abonelerin satışa arz ettikleri ürünlerle buluşturur. Bilgisayar programı, satın alım taleplerini esas alarak çalışmak prensibi üzerine kuruludur.  Dolayısıyla bir “satın alım organizasyonu” şeklinde faaliyet gösterir. Yani KOBİT çalışma sistemi tam olarak (bartır finansmanın ana fikri olan) “para vermeden mal almak” prensibi üzerine kurulmuştur. Abonelerden gelen taleplerin yıllardır birikmesiyle birlikte ortaya bir bilgi borsası çıkmıştır. Bunun en büyük özelliği “kimin neyi satın almak istediğinin” güncel olarak bilinmesidir. Bu tür bir bilgi başka hiçbir organizasyonda bu kadar doğru ve hızlı birikemez ve dağıtılamaz. “Kimin neyi satın almak istediği” küçük firmalar için olduğu kadar büyük firmalar için de çok önemlidir. Bu bilgi yardımıyla ileriye dönük yatırımlar doğru zamanda ve doğru büyüklükte yapılmakta, zamana karşı yarışan modern ticaret ortamında avantaj sağlanmaktadır. http://www.kobit.com.tr sitesi abonelerden toplanmış olan arz ve taleplerin sunumu olarak düzenlenmiştir. Arama motorlarında hem arz bilgileri üzerinden giderek talepleri bulmak, hem de talepler üzerinden giderek arzları bulmak mümkün olmaktadır. Bütün bu bilgi akışı için web sitesi her türlü internet süslemesinden ve kullanıcıya zaman kaybettiren animasyonlardan arındırılmış, Türkiye’nin çeşitli yerlerinden firmaların çok hızlı bir internet bağlantısına sahip olmadığı düşünülerek mümkün olduğu kadar basit bir görüntüyle düzenlenmiştir. KOBİT web sitesi aramalar için mümkün olan en kısa yollar ve en hızlı seçme olanakları hazırlanmıştır. Aboneler kendilerine verilen özel şifreler yardımı ile hem mal talep ve arzlarının listelerini detaylarıyla görebilmekteler, hem de bartır hesaplarındaki hareketleri ve dökümleri alabilmekteler. Gerçekleşen bir takas ticaretinden önce provizyon alınabilmekte, gerçekleştikten sonra da istenirse internet üzerinden virman talimatı gönderebilmekte ve hesap hareketlerini görebilmekteler. İnternet bağlantısı olmayan aboneler KOBİT Mağaza’larında veya Bölge Bayilikleri’nde hesap dökümlerini alabilmektedirler.

2. Bartır Hesabı Nedir ve Nasıl Çalışır?

 1- KOBİT organizasyonu her abonesi için mal bedeli karşılığı olarak çalışan bir YTL hesabı açar.

2- Aboneler, takas sistemiyle bir satış gerçekleştirmeden önce satın alım durumunda (hesaplarının eksiye geçmesi halinde) bir banka mektubu ile garantilemek şartıyla, hesaplarında bir “satın alım limiti” açabiliyorlar. Bu limit, faizsiz ve komisyonsuz olarak çalışan bir kredi gibi. Belirli bir süre içinde mal veya hizmet satılarak hesabın eşitlenmesi gerekmekte. KOBİT sisteminde bu süre 12 aydır.

3- Banka mektubu vermek yerine KOBİT mağazalarına sistemde talebi olan geçerli bir ürün verilerek de “satın alım limiti” oluşturmak mümkün olmaktadır.

4- Satıcı durumundaki firma alacağı bartır bedelini internetten temin edeceği bir provizyonla garanti altına almaktadır.

5- KOBİT ortak bilgi bankasındaki aktüel arzlar ve talepler her gün web sayfalarında yayınlanır. Bu hızlı iletişim sayesinde aboneler daha aktif bir pazarın içine giriyorlar. Satışa arz edilen malların veya hizmet gruplarının doğruluğu abonenin sorumluluğundadır. Talep edilen mal veya hizmet gruplarının gerçekliği ve doğru kodlanarak yayınlanması, müşteri danışmanlarının kontrolündedir. Böylece sistemde spekülatif amaçla bilgi dolaşması engellenmiş olmaktadır.

6- KOBİT Müşteri Danışmanları, abonelerin iç ve dış piyasa şartlarına uygun arz ve taleplerde bulunmalarına yardımcı oluyorlar. Bu sayede pazar araştırması, reklam, tanıtım, dış satış elemanı gibi mali yükler önemli oranda azalmaktadır.

7-  Sistemde bartırla satışa arz edilen ürünlerin fiyatları hem diğer aboneler, hem de müşteri danışmanları tarafından kontrol ediliyor. Etiket fiyatının üstünde mal satmaya, spekülasyon yapmaya çalışan aboneler uyarılmakta ve piyasa değerlerinin üstüne çıkılmaması için ihtar edilmekte, uyumsuzluğun devamı halinde abonelik anlaşması hükümlerine göre sistemin dışına çıkartılmaktalar.

8- Satın alım limiti kullanarak ticaret yapan abone firma faizsiz bir kredi hesabı kullandığı için çok büyük bir finansman avantajı ele geçirmiş durumdadır. Tasarruf ettiği faizin bir kısmını fiyatlarına yansıtarak yeni müşteri gruplarına ulaşır, böylece KOBİT sistemini bir pazarlama unsuru olarak kullanabilir. Bu sayede, hem iç pazarda yeni müşterilere ulaşması, hem de Türk mallarının dış piyasadaki rekabet gücünün çok artması beklenmektedir.

9- KOBİT organizasyonunda firmalar sembolik bir yıllık abonelik ücretiyle sisteme abone oluyor, buna ek olarak gerçekleşen satışlardan sonra sadece satan taraftan komisyon alınıyor.

Bartır Sisteminde “danışmanlık”  konsepti: 

Bartır sisteminin sağlıklı bir şekilde çalışması ve aranan her ürünün bulunması müşteri danışmanlarının iy eğitilmesine ve rasyonel çalışmasına bağlıdır. Aşağıda KOBİT sistemindeki danışmanlık konsepti bunu açıkça ifade etmektedir.;

Bartır sisteminde danışmanlık işlemi aboneden alınacak bir taleple başlar.

Talep olmadan sistemi harekete geçirmek imkansızdır. Bunun sebebi genellikle müşterinin çalışma sistemini tam olarak anlamamasıdır. KOBİT sisteminde abone kaydı sırasında firmanın arzları detaylı olarak kaydedilir böylece birçok müşteri kendi açısından yapılacak iş kalmamıştır diye düşünür ve taleplerin gelmesini beklemeye başlarlar. Bu sistemin yavaşlamasına sebep olan bir hatadır. Burada müşteri danışmanının aktif olarak devreye girmesi ve talepleri toplaması gerekir. Müşterinin bartır sisteminin çalışmasıyla ilgili olarak bilmesi gereken ilk şey “ne kadar çok satın alabilirse o kadar çok satabileceği” olmalıdır.

Sistemin çalışması sırasında genellikle karşılaşılan tablo şöyledir: Abonemizin arzları bellidir ve başka bir aboneden satın alım talebi gelmesi beklenmektedir ve günün birinde o talep gelir, abonenin ilk olarak aklına gelen şey karşılığında ne alabilirim sorusudur. Bu durumda çok geç kalınmış olduğu hemen anlaşılır. Çünkü talep beklemez.

İdeal tablo şöyle olmalıdır:

Abonemiz kayıt işlemleri sırasında arzları ile birlikte genel satın alım taleplerini liste olarak müşteri danışmanına iletmelidir. Günlük olarak değişen talepleri de e-mail, telefon veya faksla bildirmelidir. Böylece diğer abonelerin arzlarıyla karşılaşması ve tanışması sağlanır. Malını almak üzere bir talep geldiğinde artık o sistemden ne alabileceğini bilmektedir. Gelen talebin büyüklüğüne göre bir bartır oranı tayin edebilir. Çabuk karar verebilir. Fırsatı kaçırmaz.

Müşteri danışmanın günlük çalışmasında takip etmesi gereken yol şöyledir:

 1. Abonelerden gelen talepler KOBİT sektörel listesine göre kategorilere ayrılarak diğer abonelerin arzlarıyla çakıştırılır. Eğer bir karşılık yoksa öncelikli olarak bayilik sınırları içindeki potansiyel firmalarla kontak kurularak aranan ürün bulunur, hem yeni abone kaydı sağlanır hem de talep karşılanmış olur. Bayilik sınırları içinde halledilemeyecek talepler o sektörde tecrübeli olan diğer bayiliklere iletilir veya merkeze bildirilerek bütün sistemin duyması sağlanır. Talepler olumlu veya olumsuz neticelendirilinceye kadar takip edilmelidir.

2. Talep vermeyen aboneler aranarak çalışma sistemi tekrar açıklanmalı ve çıkabilecek fırsatları kaçırmamaları için uyarılmalıdırlar.

3. Abonelerin arzları KOBİT sektörel listesine uygun ve tam olarak anlaşılarak kayıt altına alınmalıdır. Bir talep geldikten sonra arzın sanıldığı gibi olmadığı anlaşılırsa fırsat kaçırılmış demektir. Hata firmada değil müşteri danışmanındadır.

4. Kendisine bir talep iletilen abonenin davranışları takip edilmelidir. Talebe karşılık bir teklif verip vermediği anlaşılmalı olumlu veya olumsuz sebepleri araştırılmalıdır. Firmalar çok defa yapamayacakları arzları da beyan ederler. Bunlar sistemin ciddiyetini bozduğu için elenmeleri gerekir. Ancak ciddi talepler karşısında gerçeklikleri ortaya çıkacağı için bir oto kontrol sistemi devreye girmiş olur. Müşteri danışmanları abonelerinin hem arzlarının hem de taleplerinin gerçekliklerinden sorumludurlar.

5. Konusunda tecrübeli olan orta büyüklükteki firmalarla çalışmak tavsiye edilir. Bu tür firmalarda yetkili yönetici ile direk iletişim kurulabilir ve kararlar daha çabuk uygulanır.

6. Aboneler mal satarken mutlaka internetten veya bizden karşılık garantisi almalıdır. Sistemdeki üye sayısı arttıkça doğal olarak satın alınabilecek ürün sayısı da artmaktadır. Son zamanlarda bir çok abonemiz bize sormadan direk olarak diğer abonelerle kontak kurmakta ve mal alımı yapmaktadır. Alıcının bartır hesabı için internetten karşılık provizyonu alamayan abonelerin bayiliklerle veya merkezle kontak kurmaları gerektiği hatırlatılmalıdır.

7. Hesabında yeterli bartır alacağı olmayan firmalar banka teminatı olmadan da satın alım yapabilirler. Bunun için KOBİT mağazasına sistemde talebi olan bir mal vermeleri yeterlidir.

8. Sistem geliştikçe alım – satımların da miktarı büyümektedir. Türkiye’deki bartır havuzu henüz çok büyük satışları %100 bartırla karşılayabilecek durumda değildir. Yukarıda belirtilen sistemle çalışarak önce satıcı durumundaki abonenin satın alabileceği her şey göz önüne alınmalı sonra satıştaki bartır oranını tespit etmesine yardımcı olunmalıdır. Burada müşteri danışmanlarına güven birinci derecede önemli rol oynamaktadır. Yapamayacağımız büyüklükte işlere başlamamak ve aboneyi doğru bilgilendirmek belki bir işin o gün için yapılmamasına sebep olabilir ama diğer taraftan sistemin uzun ömürlü ve itibarlı olmasını sağlar.

9. Müşteri danışmanları günlük işlerine başlarken öncelikli olarak eldeki talepleri kullanırlar. Daha sonra gelişen bölgelerde abonelerin hesap durumları bize yol gösterir. Alacaklı olanların mal almaları, borçlu olanların acilen mal satmaları gerekmektedir. Bu itici güç danışmanların günlük işlerini sıralamasında yardımcı olacaktır. Bir bölgede yeni başlarken (henüz kesin bir talep yokken) direk firma kontakları kurmalı ve yeni abone kaydı için faaliyet gösterilmelidir.

10.  Bölgesel özellikler (turizm mevsimi, tahıl ürünleri, moda, eğitim devreleri v.s.) yeni aboneler aranmasında yol göstericidir.

11.  Ticaret Odasına kayıt yaptıran yeni kurulmuş firmaların takip altına alınması gerekir. Genellikle bu firmaların kurucuları ticaret hayatına yeni atıldıkları için KOBİT ortak bilgi bankası onlar için çok kıymetli alım satım taleplerine sahiptir.

12.  Bölgedeki abonelerin birbirini tanıması için periyodik toplantılar düzenlenir. Bu amaçla KOBİT organizasyonu için hazırlanmış “Kartvizit Partisi” konsepti uygulanmaktadır.

13.  Yabancı firmaların Türkiye temsilcileri, büyük firmaların bayi ve bölge ofisleri bartır sistemine uygun değildirler. Bu gibi firmalarla tanışıldığında merkezin adresi ve yetkilisi araştırılmalı ve o bölgedeki bayilik bilgilendirilmelidir.

14.  Bütün bölgelerin birbiriyle uyumlu bir iletişim içinde olması, iletilen bilgilerin çalışılarak cevaplandırılması modern bilgi çağının ilkelerindendir ve başarıya ulaşmanın birinci yolunun disiplinli bir bilgi iletişimden geçtiği unutulmamalıdır.

Bartır Ticareti Hakkında En Çok Sorulan Sorular

Soru: Satışta hangi oranda bartır yapmalıyım?

Cevap: Talebin büyüklüğüne göre karar vermek gerekir. Küçük tutarlardaki satışta %100 bartır yapabilirsiniz. Karşılığında her şekilde bir ürün bulunabilir. Tutar büyüdükçe karşılığını ne zaman alabileceğinizi araştırmanızda fayda vardır. Aynı ay içinde bir alım yapılmayacaksa KDV‘yi nakit almanızı öneririm. Fatura tutarı büyüdükçe sistemden alacaklarınızı ciddi olarak araştırmanız gerekir. Satın alabileceğiniz miktarlar karşılığında her faturaya göre değişen bartır oranları talep edebilirsiniz. Büyük ödemelerde genellikle en uzun vadeye denk düşen çekler bartırla ödenmektedir.

Soru: Bartır ticareti hakkında Türkiye’de bir yasal düzenleme var mı?

Cevap: Bartır ticareti Türk Ticaret Kanunu’nda „Trampa“ adı altında geçer. Tüccarların birbiri ile yaptığı karşılıklı anlaşmalar esastır. Bartır sistemine abone olan firma anlaşma hükümlerini dikkatle incelemelidir. Bir problem doğduğunda hukuk karşısında geçerli olacak olan bu anlaşmadır.

Soru: Bartır organizasyonu sistemi suiistimal edebilir mi?

Cevap: Bartır organizasyonları abonelerine karşılıksız olarak kredi vermedikleri sürece bir problem doğmaz. Bartır organizasyonu iflas etse bile sistemde alacaklı firmalar kadar borçlu firmalar da bulunduğundan denge sağlanacaktır. Bu denge web üzerinden bayilerin kontroluna açık olarak çalışmaktadır. Sistemde bir otokontrol vardır. Özellikle KOBİT organizasyonu aboneler ve bayiler tarafından kurulduğundan, yönetildiğinden ve denetlendiğinden risk tamamen ortadan kalkmıştır.

Soru: Borçlar bartırla ödenir mi? Veya tam tersi, alacaklar bartırla tahsil edilebilir mi?

Cevap: Evet. Sistemde çok başvurulan bir metottur. Firma borcuna karşılık bartır havuzuna stoklarını arz edebilir. Veya alacaklı firma alacağına mahsuben sistemden paraya çevirebileceği bir ürün alabilir. Özellikle bugünün piyasa şartlarında her büyüklükteki firmaya bu şekilde yardımcı olmaktayız.

Soru: Belediyeler, kamu kuruluşları bartır sistemini kullanabilirler mi?

Cevap: Evet. Çok da iyi olur. Atıl duran birçok ürün harekete geçebilir. Bütün dünyada örnekleri mevcuttur. Belediyeler inşaattan perakendeye, sanat etkinliklerinden spor organizasyonlarına kadar bir çok harcamalarını bartırla yapabilirler.

Soru: Bartırla satış yaptım ve hesabıma alacak yazıldı ama satın alacak hiçbir şey bulamadım .

Cevap: Bartır ticaretinin esası ”para vermeden mal almaktır”. Para almadan mal vermek değil. KOBİT organizasyonu abonelerine her zaman satın almayı garantilemeden mal satmamalarını öneriyor. Ancak stokta kalmış veya süresi geçmek üzere olan bir mal varsa bunu bir an önce bartırla pazara sürmekte fayda vardır. Bilançoda stok gözükeceğine alacak olarak durması daha iyidir. Genel kullanım metodu olarak satışa arz edilen ürün o günün şartlarına ve alıcının büyüklüğüne göre değişen oranlarda (satıcıyı riske atmayacak büyüklükte) bartırla satılmaktadır.

Soru: Parayı nereden kazanacağımı anlamadım.

Cevap: Bartırla 100 liraya aldığınız malın satış değeri örneğin 120 lira olsun. KOBİT’e olan borcunuz kadarlık kısmını (yani 100 liralık kısmını) bartırla satarsınız. Bununla sisteme olan borcunuz ödenmiş olur. Geri kalan 20 liralık kısmı nakit satarak kar elde edersiniz.

Soru: Aldığım takas çeki karşılıksız çıkar mı ?

Cevap: Malı satan taraf çeki almadan önce telefonla veya internet üzerinden provizyon alır.  Bu durumda çekin karşılığı konusunda bir tereddüt olamaz.

Soru:Almak istediğim mal piyasadan daha pahalı olabilir mi?

Cevap: Nakit sıkışıklığı olan firmalar ürünlerini satarken nakit ödemelerde indirim yaparlar. Bu indirim bartırla satışta uygulanmaz. Ama satın alan taraf da cebinden nakit çıkmadığının farkındadır ve maliyet hesabını buna göre yapar. KOBİT organizasyonun genellikle satışlar etiket fiyatı esas alınarak yapılıyor. Fiyatı arttıran, spekülasyon yapmaya çalışanlar abonelikten çıkartılıyor.

Soru: KDV bartırla mı ödenecek ?

Cevap: KOBİT organizasyonunu baz alırsak, genel olarak faturanın tümü bartırla ödenir. KDV malı satanın sırtına yüklenir gibi gözükür ama mal alırken faturayı gene bartırla ödeyeceğinden KDV miktarı aynı yolla geri alınacaktır. Büyük tutarlı alış verişlerde KDV nakit olarak istenebilir. Çok büyük alışverişlerde de satıcıyı rahatsız etmeyecek bir bartır oranı üzerinde pazarlık yapılmaktadır.

Soru: Aldığım mal bozuk çıkarsa ne yapmalıyım ?

Cevap: Normal ticarette uygulanan kurallar burada da geçerlidir. Bartır organizasyonu malın kalitesinden, paketlemeden, sigortasından, nakliyeden ve teslim süresinden sorumlu değildir.

Soru: İhracatta karşılık garantisi var mı ?

Cevap: Yurt dışındaki firma da bir bartır organizasyonu üyesi olmalı ki satın aldığı malın bedelini bartırla ödeyebilsin. Bu durumda onun bağlı olduğu bartır organizasyonu ile Türkiye’deki bartır organizasyonu arasında bir karşılık garantisi anlaşması olmalıdır. Bunun tetkiki gereklidir. Eğer böyle bir anlaşma mevcutsa o zaman aldığınız çekin karşılığı garanti altındadır. İdeal olan durum uluslararası bartır ticaretinde serbest bölgeleri kullanmaktır. Bartır danışmanınız bu konuda gerekli bütün bilgileri verecektir.

Soru: Özel harcamalarımı bartırla yapabilir miyim ?

Cevap: Özel kişiler bartır organizasyonuna üye olamazlar çünkü bir arzları yoktur. Ancak bartıra üye olan bir firmada çalışıyorlarsa o firmanın hesabı üzerinden ve maaşlarından kesilmek üzere bartır sistemini kullanabilirler. Özellikle firma çalışanlarının sağlık ve eğitim ihtiyaçları takas yoluyla firma hesabı üzerinden halledilmektedir.  Bu çalışma sistemi hem firmaya satın alım limiti açmakta, hem çalışanların nakit harcamadan sağlık veya eğitim problemlerini çözmekte, hem de bu hizmetleri veren firmaların önemli cirolar yapmasına yardımcı olmaktadır. Firma sahipleri veya ortakları da muhasebelerindeki ortaklar hesabı üzerinden firmanın bartır hesabını kullanabilirler.

Soru: Bartır alacağımı paraya çevirebilir miyim ?

Cevap: Bartır sisteminde para bulunmadığı için bu mümkün değildir ancak bartır sisteminin çok geliştiği ülkelerde bartır parasının da bir değeri ortaya çıkmakta ve satışı (nakit paraya çevrilmesi) mümkün olmaktadır. Zaman içerisinde bu işlem Türkiye’de de mümkün olacaktır.

Soru: Bartırla satın alıp borçlandım ama ya malım satılmazsa ?

Cevap: Bartır sisteminde mal arz edip malını satamayana  şimdiye kadar hiç rastlanmadı. Ancak malın kalitesi bozuk veya fiyatı piyasanın çok üstünde ise satılmaması söz konusu olabilir.  Bu durumda KOBİT organizasyonu, mağazasında malınızı teminat olarak kabul etmiyor. Banka Kredisi ile çalışılıyorsa en kötü ihtimalle 12 ay içinde teminat mektubuna karşılık faizsiz kredi kullanılmış olur.

Soru: Merkez bilgisayara taleplerimi kendim girebilir miyim ?

Cevap: Hayır. 80’li senelerin sonlarında Almanya’da bütün sektörlerde kişisel bilgisayarlarla bağlanabilinen “network’ler” kuruldu. Her firma arz ve taleplerini kendisi sisteme vermeye başladı. Çok kısa bir süre sonra içerideki bilgilerin çoğunun spekülatif amaçla yazıldığı ve gerçek olmadığı anlaşıldı. KOBİT sisteminde bütün bilgilerin bu konuda eğitilmiş müşteri danışmanları tarafından elenerek sisteme girilmesinin sebebi amaç dışı spekülatif bilgilere yer vermemektir.

Soru: Banka teminatı yerine gayrimenkul gösterebilir miyim ?

Cevap: Bartır organizasyonları banka değildir. Abonelerine kredi açamazlar. Buna karşılık KOBİT Mağazaları sistemde çok talep olan malları kendi bünyelerine teminat olarak alıp o firmaya sistemden derhal mal alabilmesi için kredi açabilmekteler. Sistemde talebi çok olan ürünler derhal alıcı buldukları için ticaret çok hızlı olarak gerçekleştirilmekte ve teminat gerekmeden taraflar alım satım yapabilmektedirler. Şu anda KOBİT sisteminde henüz gerçekleştirilememiş milyonlarca YTL değerinde talepler bulunuyor.

Soru: 12 aylık sürede borcumun ancak yarısını satarak karşıladım teminat mektubum ne olacak ?

Cevap: Bartır organizasyonunun talep ettiği teminat mektubu süresiz olduğundan 12. ayın sonunda bütün işlerin bitmesi zaten beklenmemektedir. Ayrıca satış yaparak borcunun bir kısmını ödeyen abonenin satın alım limiti tekrar açılmıştır. Bir başka ifade ile tekrar satın alım yaparak limitlerini tam olarak kullanabilir. Eğer teminat mektubunu geri almak istiyorsa borcunun geri kalanını öder, satın alım limiti ortadan kalkar ve teminat mektubu serbest kalır.

Soru: Paranın olmadığı bir ticaret şeklinin ortaya çıkmasına sebep olan bartır sistemi bankalara rakip olacak mıdır ?

Cevap: Ticarette paranın tamamen ortadan kalkması mümkün değildir. Bartır firmaları banka kredisi olan firmalarla çalışmaktadır. Yani birbirini tamamlayan bir sistem kurulmuştur. Rekabet söz konusu değildir. Ayrıca bartır organizasyonuna verilmek üzere bankadan teminat mektubu isteyen firma ciddi niyetleri olan, ticaretini büyütmeyi hedefleyen bir firmadır. Bartır sistemiyle nakitleri artacaktır ve bu artan nakitler yine bankada değerlendirilecektir. Dolayısıyla bartır sistemini kullanan bir firma bankası için de kıymetli bir firmadır. KOBİT organizasyonu henüz kredi veya kart kullanmayan birçok KOBİ’yi çalıştığıkları bankalara yönlendirmekteler.

Soru: Bazı sektörlerde tüccar daha fazla mal satmanın mümkün olmadığını, piyasanın doymuş olduğunu bilmektedir. Bartır sistemiyle satışlarda artış nasıl olabilir ?

Cevap: Doymuş sektörlerde satışların artması değil de aynı miktar satışla daha fazla kar nasıl edilebileceğinin hesapları yapılmalıdır. Özellikle Almanya, İsviçre gibi ülkelerde birçok sektörde bu sorun yaşanmaktadır. Hedef aynı miktar satışla daha fazla kar etmektir. Bunu sağlamak ancak satın alırken daha uygun şartlar bulmakla mümkündür. Daha ucuz mal almak kaliteyi düşürebilir, benzer şekilde daha ucuz personel ile hizmet vermek de müşteriyi memnun etmeyecektir. Geriye tasarruf edilebilecek bir tek nokta kalmaktadır. Paranın maliyeti. Bartır sisteminde para kullanılmadığından bu noktada maliyet söz konusu değildir. Dolayısıyla bartır sistemi en ucuz finansman şeklidir. Satın alımda para kullanmadan maliyetler düşürülür ve bu avantaj satışta önemli bir pazarlama imkanı yaratır.

Soru: Nakit parayla satın alırken fiyatları düşürebilmek için pazarlık etme şansım çok yüksek. Bartırla satın alırken pazarlık yapabilir miyim ?

Cevap: Bartır sistemiyle mal satan bir firma satışını etiket fiyatından yapar. Nakit ödemede olduğu gibi indirimler bartır sisteminde yapılmaz. Buna karşılık malın gerçek değerinin üzerinde satılması da istenmeyen bir hareket şeklidir. KOBİT organizasyonu bu şekilde davranan firmaları ilk ihtardan sonra abonelikten çıkartmayı tercih ediyorlar.

e-Takas

Eskiden bir oda büyüklüğünde olan bilgisayarlar teknolojinin yardımıyla önce masalarımızın üstüne sığabilecek kadar küçüldü, daha sonra da çantamıza sığabilecek kadar ufaldılar, avuç içi bilgisayarlar ve internete bağlanan cep telefonları da piyasaya çıkınca ticaretin kontrolu tamamen elektronik ortamda yapılmaya başlandı. Artık daktiloların ve hesap makinelerinin yerini bilgisayarlar için hazırlanan paket programlar aldı. Peki ticaret buradan nasıl bir fayda sağladı? Ticaretin ana faktörü arz ve talep dengesidir. Kimin neyi arz ettiği bilinen veya bulunması kolay bir bilgidir. Asıl önemli olan ve bulunması zor olan bilgi “kimin neyi satın almak istediği”dir. KOBİT aboneleri bu bilgiye en aktüel şekliyle ve en hızlı şekilde ulaşılmaktadır. Her abonenin bir danışmanı var. Şehirlerdeki bayiliklerde görev yapan danışmanlar, sisteme gelen talepleri derhal web sitelerindeki şifreli bölümlerden ilgili firmalara ileterek halledilmelerini sağlarlar. Kısa süre içinde halledilemeyen talepler web sitesinde bu sefer şifresiz olarak da yayınlanarak abone olmayan firmaların bilgisine sunulur. Burada önemli olan zamana karşı olan yarışı kazanmaktır. Eskilerin kullandığı “vakit nakittir” sözcüğünün önemi zamanımızda daha iyi anlaşılmıştır. Işık hızıyla bilgiye ulaşmak isterseniz KOBİT sistemini kullanabilir, abonelere özel web sayfalarındaki güncel arz ve taleplerle yeni müşterilere ulaşarak satış cironuzu yükseltebilirsiniz.

KOBİT web sayfalarındaki arama motorunda kullanılan sektörel kodlama sistemini kitabın sonunda bilginize sunuyorum. Bu şemaya uyarak arz ve taleplerinizi daha kolay ve sistematik olarak karşılaştırabilirsiniz. Web sitelerindeki arama motorlarını bütün özellikleriyle kullanarak hem arzlarda, hem de taleplerde bütün sektörler, firmalar, yetkilileri, ürün tanımları, şehirler ve sektör seviyelerinin dökümlerini alabilirsiniz. Böylece e-Takas işleminizi internet üzerinden sıfır hata ile gerçekleştirebilirsiniz.

 

TAKAS TİCARETİNDE PRATİK UYGULAMA

Takas ticareti de parayla yapılan ticaretteki gibi tarafların fiyat ve kalite dengesini uygun bulmaları ile başlar. Satıcı firmalar ürünün fiyatı, kalitesi, garantisi, ambalaj ve etiketlenmesi, nakliyesi, sigortası, malın iadesi gibi bütün konularda tek sorumludurlar.

Perakende satışlarda, abone olan market, benzinci gibi kurumlarda ve KOBİT Mağazalarında geçerli olmak üzere basılmış olan KOBİT Bloke Çek’leri ile problemsiz olarak satın alım yapılmaktadır. Bu çekler bayilerden  talep edilmektedir. Hesabınızdaki alacak (veya kredi) limitinin içinde kalmak üzere firmanızın adına merkez tarafından basılarak adresinize gönderilmektedir.

Bloke çek dışındaki alışverişler için, arz eden (satıcı) taraf olarak, bir mal veya hizmet satılmadan önce müşterinizle ilk olarak hangi oranda bartır ödemesi kabul edeceğiniz konusunda anlaşın. Tutar belli olduktan sonra müşterinizden KOBİT Kartı ile çekini isteyin ve aşağıdaki yolu izleyin:

Merkez bilgisayarından provizyon alın

http://www.kobit.com.tr sitesinden kendi abone numaranızı ve şifrenizi girin. Provizyon bölümünde sizden mal veya hizmet almak isteyen müşterinizin kart numarasını ve son kullanma tarihini girin. Size verdiği çekin numarası ve bartır kapsamında kalacak olan YTL tutarını sorun. Karşılığı varsa işlem tuşuna basın. Şimdi %100 emniyetle satışınız gerçekleşmiştir. Bütün bilgiler merkez bilgisayarlarına işlenmiştir. Çeki doldurup müşterinize imzalatın.  Bir iş günü sonra hesap ekstrenizi internetten veya danışmanınızdan alabilirsiniz.

D İ K K A T !

“KOBİT Çeki” malın veya hizmetin tesliminde kesinlikle alınmalı ve gecikmeden KOBİT merkezine iletilmelidir. Şuna çok dikkat etmelisiniz: Sadece provizyon alınmış, tarihli, imzalı, kaşeli olarak doldurulmuş YTL bazındaki KOBİT A.Ş. çekleri geçerlidir ve KOBİT’in sorumluluğu altındadır.

  • Bu ödeme talimatı ile hesabınıza virman yapılan YTL bazındaki alacak derhal kullanılmaya hazırdır.
  • Hesap ekstresini bir sonraki iş günü internetten veya bağlı bulunduğunuz bayilikten alabilirsiniz.

Mal alırken kalite, garanti, sigorta, ambalaj, nakliyat gibi konuların satıcı firma ile birebir halletmeniz gerektiğini unutmayın. KOBİT çeki sadece bir ödeme belgesidir. Malın garantisi veya sigortasıyla ilgisi yoktur.

Sipariş üzerine uzun vadeli bir teslimat söz konusu olduğunda merkezden karşılık garantisi isteyebiliyorsunuz. Bu durumda satış tutarınız kadar meblağ alıcı firmanın hesabında dondurularak sizin için bekletilecektir. Satışınız gerçekleşirken alacağınız KOBİT çekini merkeze gönderince tutar hesabınıza alacak olarak işlenirken ve müşterinizin hesabına borç olarak yazılıyor. Böylece “0” risk ile satışınız gerçekleşmiş oluyor.

Satın alım yaparken hesabınızda yeterli limit yoksa danışmanlarınızla birlikte bir çözüm bulabiliyorsunuz. Banka teminatı gerekmeden satın alım limiti açabilmek için KOBİT Mağazası’na  sistemde talebi olan ve fiyatı geçerli bir ürün vermeniz yeterli oluyor. Güncel talepleri, fiyatları ve her mala karşılık verilebilecek kredi oranını mağaza yöneticisinden öğrenebiliyorsunuz.

Mağazaya verdiğiniz mal karşılığında firmanıza açılan kredi tamamen faizsiz, mal karşılığı verilmiş bir satın alım limitidir. Böylece dünyanın en ucuz kredisini kullanmaya hak kazanmış durumdasınız.

Ayrıca ticaret dünyasındaki en emniyetli alış veriş bu şekilde gerçekleşmektedir.

Alan tarafın da satan tarafın da riski “sıfır”dır.

 

Bartır Abonelerinin Muhasebe Uygulaması:

Abone firmalar “Bartırlı İşlemler Hesabı” adında bir cari hesap açarlar. Bartır sistemi ile işlem yaptıklarında alacaklarını ve borçlarını “Bartır’lı İşlemler Hesabı” nda takip ederler. Bartır’lı İşlemler Hesabı 120’li Hesaplar içerisinde bir açık hesaptır. Ürün satan firma alacak hesabını, bir başka zaman bartır sisteminden mal ve hizmet satın alarak kapatır.

Aynı şekilde bartır sisteminden mal veya hizmet satın alan abone de borç hesabını, bir başka zaman bartır sistemi ile ürün sattığında kapatır.

Bartır Sisteminde Yaşanmış ilginç Olaylar:

** Büyük bir Alman otobüs firması 70’li yıllarda Arnavutluk’a büyük miktarda otobüs ihracatı yapmış karşılığında mecbur kalınarak ithal edilen meyan kökleri ne işe yaradığı bilinmediğinden firmanın deposunda yıllarca kalmış ve fıkralara, karikatürlere konu olmuş. O zamanlar bartır organizasyonları olmadığından bu alandaki büyük boşluk fark edilmiş ve bu büyük Alman firması günümüzün en önemli bartır organizasyonlarından biri haline gelmiştir.

** Fransa’dan bir otobüs firması bir Orta Asya Cumhuriyeti’ne büyük parti otobüs ihraç etmiş. Karşı taraf sözleşildiği gibi Volga Nehri üzerindeki tankerlerde takas edilen miktar petrolü hazırlamış. Fransızlar malı almaya gittiklerinde Volga Nehri’nin donmuş olduğunu görmüşler. Buzların çözülmesi için 6 ay beklemek gerekmekteymiş ve o zaman da petrolün fiyatı düşmekteymiş. Anlaşma yapılırken Volga Nehri’nin senede altı ay donduğu belirtilmemiş.

Bu misalde birebir takasın bilgi eksikliği olan firmaları nasıl zor durumlara düşürdüğü görülmektedir. Günümüzde aynı dev Fransız otomotiv firması Orta Asya Ülkeleri’yle mükemmel takaslar yapmaktadır. Ama bu defa arada bartır organizasyonu bulunmakta ve satılan otobüslerin karşılığında ihtiyaç duyulan başka faydalı maddeler alınmaktadır. Türkiye’nin coğrafi konumu dolayısıyla Türki Cumhuriyetlerle iş yapmak isteyen bir çok batılı firma ülkemiz üzerinden bilgi toplamaya çalışmaktadır.

** Frankfurt’da BCI abonesi olan bir Rus firmasının başkanı Rusya’daki bartır ile ilgili bir fıkra anlatmıştı:

Rusya’nın meşhur en büyük gazetesinde günün birinde bir ilan herkesin dikkatini çekmiş: “Köpeğimi satıyorum, bir milyon dolar.” Herhalde bir hata olmalı diye düşünürken ilan günlerce tekrarlanınca birkaç meraklı verilen adrese gidip zili çalmışlar. Karşılarına ihtiyar bir adamla ondan daha ihtiyar gözüken bir köpek çıkmış. Hayretle bakan insanlara “benim köpeğim benim için çok kıymetlidir. Aslında benim için bir milyondan bile fazla eder “ diye izahat vermiş ihtiyar. Aradan biraz zaman geçince gazetedeki ilan kesilmiş. Meraklılar acaba satıldı mı diye tekrar gitmişler. İhtiyar adam kapıyı açmış ve meraklılara “evet,” demiş “karşıdaki ihtiyar teyzeye sattım”. “Peki ama o ihtiyar teyze bir milyon doları nerden buldu?” diyenlere ihtiyar gülümseyerek kapıyı iyice açıp içeride oynayan iki kedi yavrusunu göstermiş ve “İşte” demiş ”köpeğimi tanesi beşyüz bin dolardan iki kediyle takas ettim”.

** Frankfurt’daki çalışmalarım sırasında oldukça yaşlı bir Alman, benden bartır lafını duyunca “o günler gene geri mi geliyor” diye endişeyle bir soru sormuştu. Ne demek istediğini o an anlayamamıştım. Daha sonraları Franfurt’un 2. Dünya Harbi sonrası resimleri olan bir kitaba bakarken meşhur Römer Platz Meydanı’nın yıkılmış hali arasında “Barter Shop” yazan bir dükkan dikkatimi çekti. Resmin altındaki yazıda harp sonrası Alman parasının çok değer kaybetmesi üzerine halkın parayı bırakıp elindeki malları  takas etmeye başladığı yazılıydı. Amerikalılar  kolaylık olsun diye takas dükkanları (Barter Shop) açmışlar, böylece halk elindeki eşyayı ihtiyacı olan mallarla takas etmeye imkan bulmuş. Benim yaşlı müşterim de bartır kelimesini duyunca o günleri hatırlamış.

**  BCI firmasının çalışanları arasından seçilen birkaç kişi ile birlikte Viyana’da beş yıldızlı bir hafta sonu kazanmıştım. Viyana’ya geldiğimizde şahsi harcamalarımız için bize özel bartır kuponları verdiler. Öğle yemeği için otelin uzağında bir lokantada yer ayırtıldığı söylendi. Biz de taksi çağırtarak o adrese gitmek istedik. Otelin lobisindeki görevlinin sorusu hepimizi şaşırtmıştı: “Taksi’yi bartırla çalışan firmadan mı çağıralım?” Gerçekten de BCI-Viyana çalışanları bize sürpriz olsun diye yeni abone kaydettikleri taksi firmasının adını bilgisayarda yayınlamamışlar, ilk kullanımın bize ait olmasını istemişlerdi. Öğle yemeğine giderken taksi ücretlerini bartır kuponlarımızla ödedik.

** Türkiye’deki tanıtım çalışmalarım sırasında tanınmış holdinglerden birinin yetkilisi bana şunu sordu : “Siz bu sistem sayesinde kimin neyi satın almak istediğini her an takip edebilen bir bilgisayar sistemine sahipsiniz. Yani kısa bir süre sonra elinizde çok önemli bir bilgi deposu oluşacak. Zaman içinde bu kadar bilgiyle bize rakip çıkıp işimizi zorlaştırmanızdan çekiniyorum. Böyle bir niyetiniz olabilir mi ?”

**  Başka bir holding yöneticisi de aynı konuyu daha pozitif bir açıdan görerek “Size üye olmayı kabul ediyorum ama ilk aşamada bartır sistemini kullanmaktan çok bilgi akışı çok ilgimizi çekiyor. Bizim kendi olanaklarımızla ulaşamayacağımız bilgiler sizde her gün tazelenerek sunulmakta. Sırf bu bilgiler için abone olmayı kabul ediyoruz.” demişti.

** Türkiye’deki tanıtım çalışmalarım sırasında dikkati çekici bir olay yaşadım. Bartır sistemini anlatırken sıkça kullanılan “parasız satın alım” sözcüğü bazı kişiler tarafından yanlış anlaşılmıştı. İflas durumunda, batmakta olan firmalar bize gelip parasız mal nasıl alınabilinir diye sormuşlardı. Buradan çıkan bir ana fikir var. Bartır sistemi büyüme aşamasında olan, atıl kapasitesini çalıştırmak isteyen firmalar için geçerlidir. Bartır sistemiyle iş yapabilmek için ya bir bankadan kredi mektubu alabilmek ya da önce mal satıp karşılığında başka bir mal veya hizmet satın almak gerekmektedir. Yani kirasını ödeyemeyen bir firmanın bartır sistemini kullanması imkansızdır.

**  DEİK tarafından düzenlenen bir toplantıda komşu ülkelerden birinin ticaret odasıyla birebir görüşmeler yapılmaktaydı. Öğleden evvelki toplantılarda ihracatçıları ile görüşülmekteydi. Komşunun ihracatçıları bize hep nakit parayla mal satmaya çalışıyorlardı. Bartır tekliflerimizi hep geri çeviriyorlardı. Hiç bir anlaşma yapamadık. Öğleden sonraki toplantılar onların ithalatçılarına ayrılmıştı. Satın almak istedikleri ürünlerin bir kısmını bartırla verebiliriz dediğimizde çok sevindiler. Bu alımlarına karşılık ne verebileceklerini sorduğumda saydıkları ürünler sabah toplantısında alamadığımız ürünlerdi.

Buradan çıkan ana fikir gene takasın taş devrindeki kullanılış sistemini doğrulamaktaydı. Önce talep, sonra o talebe karşılık arz.

** 9 Şubat 2000 günü Dünya Gazetesi’nde patates rekoltesinin fazlalığını eritebilmek için bartır sisteminin kullanılmasının doğru olacağını belirten bir yazı çıkmıştı. Yaptığımız araştırmalar sonunda iki gün içinde bütün stoku eritebilecek talepleri topladık ve neticeler Dünya’nın Gazetesi’nin 11 Şubat baskısında yayımlandı. Ancak bu araştırmalar başka bir gerçeği de su yüzüne çıkartmıştı. Ülkemizde patates uluslararası pazara göre daha pahalı ve buna rağmen de kalitesi daha düşüktü. Neticede doğal olarak ihracat yapılamadı ve stoklar ülke içinde eritilmek zorunda kaldı. Bartır felsefesinin başka bir yönü burada tekrar kendini ortaya çıkartmıştı. Arzlar piyasada kabul görmüş fiyatların üstüne çıkmamalı. Bartırla bile olsa kimse yüksek fiyatlı bir ürünü satın almaz.

(Bu kitap için) Son Söz:

Elektronik sistemlerin gelişme hızı ile birlikte müşterilerle iletişim, bilgi depolanması, raporlama, istatistik dökümlerin alınması gibi işlemler artık saniyelerle ölçülen zaman birimlerine indirildi. Para işiyle uğraşan bütün kurumlar da müşterilerinin işlemlerinin elektronik ortamda yapılmasını kolaylaştıracak yöntemler geliştirdiler.

Örnek olarak, çok yakın bir gelecekte alışveriş amacıyla bir mağazaya girdiğinizde kapıdaki sensörler tarafınızdan kimliğiniz algılanacak, alışverişinizi bitirip kapıdan çıkarken de aldığınız malların tümü bir an içinde kaydedilip, şahsınıza ait olan kredi hesabından düşülecek, aynı anda hem sizinle hem de mağazayla ilgili vergi işlemleri bitirilecek, mağazadan çıkan mallar stoktan düşülecek, gerekiyorsa yerine yeni siparişler otomatik olarak verilecek, sizin satın alımlarınızdaki istatistik değerler işlenecek, bir kez daha alışverişe geldiğinizde tercih ettiğiniz ürünlerin yerleri size işaret edilecek ve daha akla gelebilecek bütün bilgiler kullanılmak üzere depolanacaktır.

Para kullanılmadan gerçekleşen takas işleri için geliştirdiğimiz programlar aslında bu yakın geleceğin başlangıç adımları ve temel taşlarından biridir.

Aynı paralelde son on yılda dünyada da bazı değişikliler oldu. Ticaret alanındaki bilgi iletişiminin ülke sınırlarının dışına taşması ile birlikte bilgiye ulaşma hızına dayalı bir rekabet ortamı yaratıldı. Artık sadece müşteriye en hızlı ulaşan ve onun talepleri hakkında en doğru bilgiye sahip olanlar başarılı olabiliyorlar. Bu durumda KOBİT ortak bilgi bankasındaki taleplerin değeri artmakta, aboneler rakiplerine oranla daha başarılı olmaktadırlar. Amacımız Türk tüccarının global ticaret içerisinde hak ettiği yerlere ulaşmasını kolaylaştırmaktır.

Dünya istatistiklerine göre ticari firmaların 1/3’ü kesinlikle takas sistemini kullanmaktadır. Bu sayılara erişebilmek için de her firma sahibiyle bire bir konuşmak ve sistemin o firmaya nasıl bir fayda sağlayacağını beraberce irdelemek gerekmektedir. Bölge bayisinin görevi bu çalışmayı yapabilecek sayıda ve kalitede müşteri danışmanı yetiştirmek ve bu eğitimi merkez ile birlikte aralıksız olarak devam ettirmektir.

Takas sisteminde neler alınıp satıldığı hakkında bir fikriniz olması için bu güne kadar gerçekleşmiş olan takas işlemleri aşağıda ürün bazında alfabetik olarak verilmiştir.

  • Abajur, avize, aydınlatma üniteleri satışı,
  • Akü,
  • Alarm malzemeleri ve sistemleri satış ve uygulamaları,
  • Alçı sıva, alçıpan, satış ve uygulamaları,
  • Ambalaj malzemeleri,
  • Ayakkabı (erkek-bayan-çocuk-terlik-spor),
  • Aydınlatma sistemleri, malzemeleri ve uygulamaları,
  • Badana boya işleri,
  • Bahçe aydınlatma,
  • Baklava (kuru – yaş) imalat, toptan, perakende,
  • Bal imalat ve satış,
  • Banyo dolabı imalat ve montajı,
  • Basın danışmanlık hizmetleri,
  • Bayan dış / iç giyim,
  • Benzin,
  • Bilgisayar bakım – tamir hizmetleri,
  • Bilgisayar perakende satışı,
  • Bilgisayar programları,
  • Bilgisayar sarf malzemeleri perakende satışları,
  • Bilgisayar yan ürünleri, (monitör, mouse, modem ve aksesuarlar),
  • Bilgisayar yazıcıları için toner ve kartuş satışı,
  • Bilgisayar yazıcısı satışı,
  • Boya imalat ve uygulamaları,
  • Büro kırtasiye malzemesi perakende satışı,
  • Büro mobilyası imalat, toptan ve perakende satışları,
  • Bürolarda ve otellerde kullanılan konsantre temizlik kimyasalları,
  • Cam perakende satış ve montajı,
  • Cep bilgisayarı (Data Bank) satışı,
  • Cep telefonu perakende,
  • Çeşitli restoranlarda kokteyl ve yemekli toplantı hizmetleri,
  • Çevre düzenleme projelendirme ve uygulamaları,
  • Çiçek perakende satışı, (dünyanın her yerine),
  • Çocuk dış / iç giyim,
  • Dekorasyon malzemeleri,
  • Dekorasyon projelendirme ve uygulamaları,
  • Deniz nakliyat hizmetleri,
  • Devre tatil sistemleri,
  • Doğal gazlı soba perakende satışı,
  • Doğalgaz sistemleri projelendirme ve uygulamaları,
  • Döşemelik kumaş toptan, perakende satışı,
  • Duşakabin,
  • Duvardan duvara halı perakende satışı,
  • Eğitim hizmetleri, (lisan, bilgisayar, dış ticaret),
  • Elektrik malzemeleri toptan / perakende satışı,
  • Elektrikli ev aletleri perakende satışları,
  • Erkek dış ve iç giyim perakende ve toptan satışları,
  • Eşarp perakende (marka ürünler),
  • Ev mobilyası çeşitleri perakende satışları,
  • Faks aleti perakende satışı,
  • Faks kağıdı perakende satışı,
  • Fırın, şofben perakende satışları,
  • Fotograf çekimi,
  • Fotokopi, faks ve bilgisayar kağıdı perakende satışı,
  • Gayrimenkul satışları, (ev ve işyeri),
  • Gıda katkı maddeleri,
  • Gıda malzemeleri (konserve-kuru-taze), imalat-toptan-perakende,
  • Gömlek, perakende,
  • Gözlük perakende satışları,
  • Güneş enerjisi sistemi imalat ve kuruluşu,
  • Güvenlik sistemleri,
  • Güvenlik kameraları,
  • Güvenlik malzemeleri,
  • Halı imalat-toptan-perakende, (büro-ev-çim halı)
  • Hazır yemek servisi. (İş yerleri, bürolar ve inşaat şantiyelerine),
  • Hediyelik eşya toptan, perakende satışları,
  • Hukuk danışmanlığı hizmetleri, (her konuda uzman avukatlık hizmetleri),
  • ISO 9000/1/2 eğitim hizmetleri,
  • İnşaat boyası toptan satışı,
  • İnternet erişim hizmetleri,
  • İş elbiseleri, imalat, toptan ve perakende,
  • İş ayakkabıları
  • İzolasyon malzemeleri ve her türlü uygulamaları,
  • Jaluzi perakende satışı,
  • Kalsit (CaCO3) satışı,
  • Kapı, (PVC, ahşap, çelik),
  • Kargo – Kurye – Dağıtım hizmetleri,
  • Kasa satışı, (ev, otel ve iş yerleri için para ve kıymetli eşya saklamak amaçlı),
  • Kaynak elektrotları,
  • Kesintisiz güç kaynağı, kuru akü perakende satışları,
  • Kestane şekeri imalat – toptan – perakende,
  • Kravat perakende (marka ürünler),
  • Kitap basımı,
  • Klima (Split) perakende satışları,
  • Kolej ve anaokullarında eğitim hizmetleri,
  • Kombi-radyatör perakende,
  • Konfeksiyon ürünleri perakende,
  • Kurye ve kargo taşımacılığı, (şehir içi ve yurt içi),
  • Makina, (çeşitli sanayi dallarında kullanılmak üzere),
  • Mali danışmanlık hizmetleri,
  • Marka tescil ve danışmanlık hizmetleri,
  • Matbaa hizmetleri, (her büyüklükte ve kalitede baskı işleri),
  • Matbaa kağıdı satışı,
  • Mersin’de gökdelen çarşısında dükkan satışı,
  • Mutfak araç ve gereçleri,
  • Mutfak ekipmanları,
  • Müzik aletleri perakende,
  • Nakliye işleri (yurt içi / yurt dışı),
  • Otel konaklama hizmetleri,
  • Otel mobilyası imalat ve toptan satışları,
  • Otel mutfaklarında kullanılan temizlik kimyasallarının toptan ve perakende satışı,
  • Otel ve hazır yemek firmalarının mutfak araç gereçleri perakende satışları,
  • Otel ve restoran mutfak ekipmanları,
  • Oteller için havuz kimyasalları,
  • Oteller için her tür aydınlatma sistemleri,
  • Oteller için her türlü havlu toptan imalat ve satışı,
  • Oteller için her türlü tekstil (çarşaf, nevresim, örtü v.s.) toptan imalat  ve satışı,
  • Oteller ve inşaatlar için sıhhi tesisat perakende ve toptan satışları,
  • Otellerin toplantı salonlarında iş toplantıları,
  • Oto bakım ve servis hizmetleri,
  • Oto kiralama hizmetleri, (bütün Türkiye’de),
  • Oto lastiği perakende satışları.
  • Oto motor rektifiye,
  • Oto yedek parça ve aksesuarları, (bütün markalar),
  • Pasta (kuru – yaş)
  • Patent tescil işlemleri,
  • Pencere, (PVC, ahşap, çelik, alüminyum),
  • Perde toptan, perakende satışları,
  • Peyzaj proje ve uygulamaları,
  • Plaj havlusu toptan satışı,
  • PR hizmetleri,
  • Profesyonel mutfak makine ve aletleri,
  • Promosyon malzemeleri satışı,
  • PVC boru, köşebent, profil satışı,
  • Radyo spotları,
  • Raf (market),
  • Reklam hizmetleri, gazetelerde ilan servis hizmetleri,
  • Reklam pano-totem-afiş imalat ve uygulamaları,
  • Renault minibüs satışı,
  • Saat perakende satışı, (bayan-erkek kol saati),
  • Sac (galvanizli, oluklu, düz),
  • Sağlık hizmetleri, (her konuda uzman doktorluk hizmetleri),
  • Sağlık yan hizmetleri, (röntgen, sonografi, momografi),
  • Sanayi boyaları,
  • Sanayide kullanılan temizlik kimyasalları perakende satışı,
  • Sigortacılık hizmetleri,
  • Stadlarda reklam panosu kiralanması,
  • Şirket içi eğitimler,
  • Tarım aletleri,
  • Tatil devre mülk satışı,
  • Tatlı-Şekerleme imalat ve perakende satışı,
  • Tekstil boyası,
  • Tekstil etiketleri,
  • Tekstil aksesuarları,
  • Telefon Santralları perakende satışları,
  • Temizlik hizmetleri, (sanayi, ev, büro),
  • Tercüme işleri,
  • Toplantı, seminer, panel, eğitim salonu organizasyonları,
  • TV reklam dakikaları,
  • WEB sayfası dizayn hizmetleri satışı,
  • Yangın söndürme aletleri, sistemleri ve uygulamaları,
  • Yurt içi ve yurt dışı uçak bileti satışı,
Reklamlar